Op 22 oktober 1946 doet oud-verzetsman Joop Hollebrands in een Haarlems politiebureau aangifte van de deportatie van de 4-jarige Bertje en zijn 8-jarige zus Marleen. Beide Haarlemse kinderen zijn in de oorlog bij hem ondergedoken in Sliedrecht. De aangifte is het begin van een huiveringwekkende zoektocht naar de lotgevallen van de joodse familie Sanders.
Tachtig jaar na dato moet de dochter van Joop, Corrie Hollebrands-Smaardijk, nog altijd huilen als ze denkt aan hoe de kinderen in 1943 voor haar ogen door een Nederlandse Jodenjager uit hun huis worden gesleurd: “Zonder nog iets te zeggen zijn ze meegenomen. Ik heb ze nooit meer gezien,” zegt ze terwijl ze met een zakdoek haar betraande ogen droog dept. Naast Bert en Marleen worden ook de oudste zus Elly en hun ouders David en Clara Sanders opgepakt. Ze zijn verraden.
Na het wegvoeren van zijn onderduikkinderen is Joop Hollebrands zo kwaad dat hij naar Amsterdam reist en vier dagen lang alles in het werk stelt om de familie Sanders vrij te krijgen. Hij praat zich binnen in de Hollandsche Schouwburg en ontdekt waarom de kinderen Sanders zijn opgepakt. In de aangifte in 1946 laat hij optekenen. “Ik trof David Sanders aan. Hij was gruwelijk mishandeld. Al zijn tanden en kiezen waren uit z’n mond geslagen en toen heeft hij de onderduikadressen van z’n kinderen gegeven.”
Premiejagers
De arrestatie van de familie Sanders is het werk van de beruchte Colonne Henneicke. Nederlandse premiejagers die voor 7 gulden 50 per ‘kop’ het land afstropen op zoek naar Joden. Zij zijn ook verantwoordelijk voor de arrestatie van Elly Sanders in Barchem, in de Achterhoek. Omdat ze te laat zijn om de trein terug naar Amsterdam te halen, moeten ze overnachten op de boerderij waar ook hun 10-jarige slachtoffer woont. Die nacht probeert boer Eggink het tweetal nog op andere gedachten te brengen. In het proces-verbaal van Eggink staat: “Toen het kind naar bed was ontwikkelde zich een rustig gesprek. Ze zeiden dat zij het ook niet prettig vonden maar dat het Joodsche ras nu eenmaal weggevoerd moest worden.” Historicus Ad van Liempt doet onderzoek naar deze Nederlandse Jodenjagers en heeft er het boek ‘Kopgeld’ over geschreven. Van Liempt: “Naar schatting hebben deze mannen in het half jaar dat ze actief zijn tussen de 8000 en 9000 slachtoffers gemaakt, waaronder dus de familie Sanders.”
Auschwitz
Het televisieprogramma Andere Tijden reconstrueert aan de hand van dossiers, aangiftes, het proces-verbaal, testamenten en getuigenverklaringen de tragische ondergang van de Haarlemse familie Sanders. Presentator Astrid Sy is al jaren gefascineerd door de affaire en heeft er zelf ook onderzoek naar gedaan: “De zaak Sanders is een ontstellend verhaal van ongekende menselijke wreedheid aan de ene kant en van extreme moed aan de andere kant.”
Na de tragedie is Joop Hollebrands ontroostbaar. In een brief aan een nicht, niet lang na het wegvoeren schrijft hij: “Mijn vrouw Riek is er nog kapot van. Trouwens, overal door ons hele huis vind je nog kleren, boekjes, plaatjes, schoenen van onze lieve pleegkinderen. ‘t Is nog erger dan een sterfgeval. Het geheel van deze tragedie veroorzaakte in ons gezinnetje onuitsprekelijke droefenis, daar wij zelf toen nog twee kinderen hadden van gelijke leeftijd als Marleentje en Bert. Zij waren sterk aan elkaar gehecht en de scheiding deed onze kinderen veel verdriet. De almachtige God deed de familie Sanders en ons wel zeer door de diepte gaan.”
Vader David en moeder Clara Sanders, beide 41, en de kinderen Elly (10) Marleen (8) en Bert (4) worden op 10 september 1943 direct na aankomst vermoord in Auschwitz.
Uitzending: De Andere Tijden special De zaak Sanders is zaterdag 9 maart te zien om 20.35 uur bij de NTR op NPO 2.
