Deze week is het negen jaar geleden dat Koning Willem-Alexander het Lorentz Lab in Teylers Museum opende. Via de geheime lift achter de Ovale Zaal betraden al meer dan 80.000 mensen het laboratorium van Nobelprijswinnaar Hendrik Antoon Lorentz (1853-1928). Daar komen Teylers Museum, Lorentz en wetenschap tot leven in de locatietheatervoorstelling De Lorentz Formule, die deze week het tiende jaar ingaat. Regisseur Rieks Swarte: ‘We hebben inmiddels meer voorstellingen gespeeld dan Soldaat van Oranje.’
Einstein op bezoek
Twee acteurs nemen je in de voorstelling mee terug in de tijd, naar de werkkamer en het lab van Hendrik Lorentz. Van 1909 tot aan zijn dood in 1928 werkt hij hier, als directeur van het natuurwetenschappelijk laboratorium van Teylers Museum. Beroemde wetenschappers zoeken hem op in Haarlem, onder wie Albert Einstein. Lorentz legde de basis voor diens relativiteitstheorie. Einstein zei over Lorentz: ‘Ik bewonder deze man als geen ander, je zou kunnen zeggen dat ik van hem houd.’ En niet alleen hij bewonderde Lorentz. Als Lorentz sterft, moeten extra treinen ingezet worden om alle belangstellenden de begrafenis in Haarlem te kunnen laten bijwonen.
4000 voorstellingen
Toch zijn weinig mensen bekend met Lorentz en zijn werk. Vanuit de wens om hier verandering in te brengen en dit deel van de eigen geschiedenis meer over het voetlicht te brengen, ontstond De Lorentz Formule. De voorstelling laat zien dat Teylers Museum eeuwenlang een vooraanstaand wetenschappelijk instituut was, waar onderzoek werd gedaan en werd geëxperimenteerd, onder meer door Lorentz. Je leert hem op een persoonlijke manier kennen. Spectaculair slot is de werkende replica van de Grote Elektriseermachine, Teylers topstuk uit 1784. Rieks Swarte: ‘Eerst hadden we dat als knallend begin bedacht, maar we hebben het al snel omgedraaid. We gingen uit van de ruimtes en schreven daar de voorstelling omheen. Het was een hele puzzel om het allemaal bij elkaar te krijgen, maar het is gelukt en het succes is bewezen: we spelen het nu al negen jaar, meerdere voorstellingen per dag. Dat betekent dat we inmiddels zo’n 4000 voorstellingen gespeeld hebben, meer dan Soldaat van Oranje.
Acteur Eric-Jan Lens speelt de voorstelling al bijna vanaf het begin. ‘Net als veel mensen kende ik Lorentz nauwelijks en net als Einstein heb ik een grote liefde gekregen voor Lorentz en voor het onderwerp. Zijn dienstbaarheid – aan de wetenschap, aan Einstein – raakt me. Net als de oprechte maatschappelijke verantwoordelijkheid die hij voelde. Hij ontwikkelde de berekeningen voor de Afsluitdijk en wilde daarmee zijn kennis inzetten voor het Nederlandse volk. Het was een bijzondere man en dat maakt het heel fijn om zijn verhaal telkens opnieuw aan mensen te vertellen.’
Bezoekersreacties
Dat bezoekers dat ook waarderen, blijkt uit de reacties. ‘Het lukte de acteurs om moeilijke materie eenvoudiger en beeldend te maken,’ schreef iemand in het gastenboek. ‘Het plezier straalde ervan af én we hebben veel geleerd.’ En: ‘Ik vond de voorstelling ontzettend leuk en zó interessant dat Teylers Museum als geheel nog meer tot leven kwam. Fantastische ervaring.’
Directeur Marc de Beyer: ‘Het is fantastisch dat we De Lorentz Formule nog steeds kunnen aanbieden, met dank aan de VriendenLoterij en de Vrienden van het museum. Dat we het verhaal van Lorentz al aan meer dan 80.000 mensen hebben kunnen vertellen in deze theatrale vorm, daar ben ik heel trots op.’
Geschiedenis
Na het overlijden van Lorentz in 1928 brak er een slechte tijd aan voor het oudste museum van Nederland, door financiële zorgen. Het laboratorium werd in 1956 gesloten en de ruimte had verschillende andere functies. Toen het gerestaureerd zou worden, kwam de fascinerende geschiedenis van de ruimte weer boven water. Op basis van onderzoek werd besloten de periode van Lorentz leidend te maken bij de restauratie. Op 17 mei 2017 opende Koning Willem-Alexander het Lorentz Lab. Naast De Lorentz Formule biedt Teylers Museum schoolprogramma’s in het Lab aan en doen scholieren er natuurkundige proeven.
Praktische informatie
De Lorentz Formule is elke zaterdag en zondag te zien om 12.30, 14.00 en 15.00 uur. Reserveren is niet mogelijk, aan de kassa in het museum kun je je aanmelden om mee te gaan. Er is plaats voor 20 personen per keer. De voorstelling is gratis, maar je hebt wel een toegangsbewijs voor het museum nodig. Adviesleeftijd: 10+.
