Onderlinge steun tussen ouderen kan een belangrijke bijdrage leveren aan welzijn, zelfredzaamheid en sociale cohesie. Dat blijkt uit nieuw onderzoek van Leyden Academy on Vitality & Ageing onder 55-plussers in drie wijken in Haarlem. Het onderzoek, dat mede mogelijk werd gemaakt door Stichting Hofje Codde en Van Beresteyn, laat zien dat veel ouderen bereid zijn elkaar te helpen, maar dat bestaande initiatieven nog beter benut en ondersteund kunnen worden.
Door vergrijzing, stijgende zorgvraag en personeelstekorten staat het ouderenzorgstelsel onder druk. Onderlinge hulp in de buurt wordt daarom steeds belangrijker. Uit literatuuronderzoek, analyse van lokale initiatieven en een enquête in de wijken Ramplaankwartier, Indische Buurt en Parkwijk blijkt dat ouderen vaak méér bereid zijn hulp te geven dan te ontvangen.
Kenmerken en randvoorwaarden
Hoewel Haarlem al veel initiatieven kent, zijn structurele, door bewoners zelf gedragen vormen van onderlinge steun nog schaars. Succesvolle vormen van onderlinge ondersteuning blijken verschillende kenmerken te delen wederkerigheid en gelijkwaardigheid, eigenaarschap, sociale verbinding en lokale inbedding. Daarnaast zijn praktische randvoorwaarden essentieel, zoals ontmoetingsplekken, kleine startgroepen, tijd om relaties op te bouwen, digitale hulpmiddelen en structurele financiering. Tevens kan lichte professionele ondersteuning helpen, zolang die de regie van deelnemers niet overneemt.
“De grootste kansen liggen niet in nieuwe zorgprojecten, maar in het versterken van bestaande netwerken en buurtinitiatieven.” – Onderzoeker
Conclusie en aanbevelingen
De resultaten laten duidelijke wijkverschillen zien. Zo is de bereidheid om elkaar te helpen in bepaalde wijken relatief hoog, terwijl er in een andere wijk extra aandacht nodig is om onderlinge ondersteuning toegankelijker te maken. Volgens de onderzoekers onderstreept dit dat beleid en initiatieven wijkgericht maatwerk vereisen. Verder kunnen gemeenten en organisaties hun voordeel doen met de verkregen aanbevelingen:
- bewonersinitatieven actief ondersteunen;
- formele en informele netwerken verbinden;
- eigenaarschap bij bewoners stimuleren;
- laagdrempelige ontmoetingen faciliteren en
- structurele randvoorwaarden waarborgen.
