Is wetenschap de absolute waarheid, of is het ook maar net een mening? Als je weleens twijfelt over hoe wetenschappelijke claims nu echt tot stand komen, kun je binnenkort in Haarlem zelf op onderzoek uitgaan. Vanaf het najaar start in het Teylers Museum de gloednieuwe tentoonstelling Zeker weten? Hoe wetenschap werkt. Aan de hand van historische en actuele voorbeelden ontdek je hier hoe wetenschappers te werk gaan en waarom vragen stellen, twijfelen en creatief denken zo belangrijk zijn.
Eeuwenlang dacht men bijvoorbeeld dat zwarte zwanen niet bestonden; zwanen waren wit, punt. Totdat er in de zeventiende eeuw in Australië plotseling zwarte zwanen werden gespot en de theorie direct moest worden bijgesteld. Het bewijst dat wetenschap constant in beweging is. Het is de beste methode die we hebben om betrouwbare kennis te verzamelen, en in deze interactieve tentoonstelling maak je kennis met de vijf belangrijkste basisprincipes die hierbij als fundament dienen.
Van Leonardo da Vinci tot telepathie
In de expositie komen deze vijf principes tot leven via unieke voorwerpen en bruiklenen uit binnen- en buitenland. Zo leer je bij het principe Bewijzen dat een theorie soms pas eeuwen later kan worden gestaafd. Leonardo da Vinci beschreef in de vijftiende eeuw al de werking van de aortakleppen, maar pas in 2014 kon men met hypermoderne technieken in een kloppend hart kijken. En wat bleek? Hij had destijds al gelijk.
Bij het onderdeel Herhalen ontdek je waarom proeven keer op keer moeten slagen om toeval uit te sluiten. Dit principe wordt onder andere uitgelegd aan de hand van telepathie-onderzoeken. Hoewel er talloze proeven zijn bedacht om te kijken of je gedachten kunt lezen, is het tot op de dag van vandaag nog niemand gelukt om dit resultaat bij herhaling te bewijzen.
Grote blunders en teamwork
Dat wetenschappers hun theorieën soms compleet moeten Bijstellen, bewijst het verhaal van de coelacanth. Van deze vissoort werd gedacht dat hij al miljoenen jaren was uitgestorven, totdat er in 1938 ineens een levend exemplaar werd gevangen voor de kust van Zuid-Afrika.
Daarnaast is wetenschap echt teamwork, waarbij onderzoekers elkaar scherp houden en controleren via het principe Toetsen. Dit zorgde er in de geschiedenis voor dat een grote hoax werd ontmaskerd: de ‘Piltdown-mens’. In 1912 werd geclaimd dat de ontbrekende schakel tussen aap en mens was gevonden in Engeland. Pas decennia later ontdekten kritische collega’s met nieuwe technieken dat de schedel een vervalsing was, gemaakt van middeleeuwse mensenbotten, een orang-oetankaak en chimpanseetanden.
Bouwen op het verleden
Tot slot laat de tentoonstelling zien hoe generaties op elkaar Voortbouwen. Een mooi voorbeeld hiervan is de techniek ‘variolatie’ om je tegen de pokken te beschermen. Deze methode werd in Afrika en Azië al veel eerder gebruikt, maar werd pas rond 1750 in Europa overgenomen. Het vormde de directe basis voor de latere vaccinaties, waarmee de pokken inmiddels wereldwijd volledig zijn uitgeroeid.
In de eigentijds vormgegeven tentoonstelling mag je ook zelf actief aan de slag. Je kunt zelf testen of je sterker bent dan de luchtdruk of uitproberen of jij stiekem wél gedachten kunt lezen. De expositie is geschikt voor nieuwsgierige bezoekers vanaf 8 jaar.
Wil je alvast kaarten reserveren of meer lezen over de historische collectie? Bezoek dan de website van het Teylers Museum voor alle actuele informatie.
Info
Tentoonstelling ‘Zeker weten? Hoe wetenschap werkt’
Teylers Museum
Spaarne 16, Haarlem
Vrijdag 2 oktober 2026 tot en met zondag 22 augustus 2027
